Μιχάλης Καλοχριστιανάκης (υπό κατασκευή)

Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Τεχνολογίας Η/Υ

"υπάρχει ανάγκη για νέες τεχνολογίες;", 19/9/24 patris.gr
ηλεκτρονικός φάκελος υγείας, 11/25

παιδικά μαθήματα

αρχή / "ηλεκτρονικός φάκελος υγείας"

Είναι γνωστό πως η εκρηκτική ανάπτυξη των διαδικτυακών συστημάτων και του διαδικτύου έχει τη δυνατότητα να αναμορφώσει την ιατρική πρακτική, καθιστώντας την υγειονομική περίθαλψη πιο προσβάσιμη, αποτελεσματική και ακόμα περισσότερο επικεντρωμένη στον ασθενή. Ο αντίκτυπος των ψηφιακών τεχνολογιών μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικός στον κρίσιμο τομέα της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ). Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που έχουν ήδη φέρει οι ψηφιακές τεχνολογίες είναι η δυνατότητα αποθήκευσης και κοινοποίησης ιατρικών πληροφοριών ηλεκτρονικά μέσω κεντρικών υποδομών διαδικτυακών Ηλεκτρονικών Ιατρικών Φακέλων (ΗΙΦ) αλλά και μέσω εξειδικευμένων βάσεων δεδομένων. Σε κάθε περίπτωση, οι ψηφιακές εφαρμογές στοχεύουν να επιτρέψουν στους επαγγελματίες υγείας να καταγράφουν με άμεσο και προτυποποιημένο τρόπο τα ιατρικά περιστατικά και να έχουν διαθέσιμες όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τη θεραπεία, όπως το ιατρικό ιστορικό και τα αποτελέσματα των εξετάσεων. Πλεον είναι σχεδόν καθολικά διαθέσιμες οι ασφαλείς διαδικτυακές συνδέσεις και πληθώρα λειτουργικών και διαθέσιμων πλατφορμών βιντεοκλήσεων. Υπάρχει η δυνατότητα σύγχρονης και ασύγχρονης επικοινωνίας σε περιπτώσεις απομακρυσμένων ή υποεξυπηρετούμενων περιοχών, είτε σε κάθε περίπτωση όπου η πρόσβαση σε ιατρικούς ειδικούς είναι περιορισμένη ή δύσκολη. Η τηλεϊατρική έχει ανοίξει νέους δρόμους για τη διαχείριση χρόνιων νοσημάτων, παρέχοντας υπηρεσίες όπως απομακρυσμένη παρακολούθηση αρτηριακής πίεσης και γλυκόζης, διαδικτυακές συμβουλευτικές και παρεμβάσεις διαχείρισης νοσημάτων. Μελέτες δείχνουν ότι τέτοιες προσεγγίσεις μπορούν να μειώσουν τις εισαγωγές σε νοσοκομεία και τα ποσοστά θνησιμότητας σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, ενώ παράλληλα βελτιώνουν τη σωματική και ψυχολογική ευεξία ασθενών με χρόνιες παθήσεις. Είναι αξιοσημείωτο ότι η πανδημία COVID-19 επιτάχυνε την αποδοχή της τηλεϊατρικής, αν και η αποδοχή από τους ασθενείς - ειδικά μεγαλύτερης ηλικίας και στην επαρχία - παραμένει κρίσιμος παράγοντας για την ευρεία υιοθέτηση αυτών των υπηρεσιών

Η εξέλιξη της ιατρικής επιστήμης επιταχύνει την παραγωγή γνώσης και φέρνει διαρκώς στο προσκήνιο όλο περισσότερη εξειδικευμένη πληροφορία σε σημείο που οι κεντρικές ψηφιακές υποδομές να μην είναι σε θέση να τις ακολουθήσουν. Οι ερευνητικοί και αναπτυξιακοί ιατρικοί φορείς όπως οι ιατρικές σχολές και τα πανεπιστημιακά νοσοκομεία είναι σε θέση να συγκεντρώνουν διαρκώς περισσότερα εξειδικευμένα σύνολα δεδομένων (datasets) προκειμένου να διερευνήσουν τις νέες κατευθύνσεις της επιστήμης. Παρότι δεν εμπίπτει στην τυπική ιατρική πρακτική, εντούτοις η δημιουργία τέτοιων ψηφιακών συστημάτων βασίζεται στη συμμετοχή των ειδικών ιατρών. Η κύρια συμβολή τους συνίσταται τουλάχιστον στη συνεισφορά (α) των ιατρικών πρωτοκόλλων μέσω της επακριβούς προδιαγραφής τους και μέσω της γενικής περιγραφής του μοντέλου των δεδομένων (β) της προδιαγραφή των ροών εργασιών και των ρόλων των μελών της ιατρικής ομάδας. Η κατασκευή πρωτότυπων ψηφιακών συστημάτων απαιτεί επάλληλους περιοδικούς επιβεβαιωτικούς επανελέγχους μέχρι να φτάσουν στο επίπεδο της ικανοποιητικής, παραγωγικής λειτουργίας. Εφόσον υποστηριχθούν είναι δυνατό να αναπτυχθούν και να φτάσουν να υποστηρίζουν τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκαν στη μέγιστη δυνατή κλίμακα. Τα συστήματα αυτά είναι ικανά να παρακολουθουν την εξέλιξη των επεμβάσεων σε βάθος χρόνου, σύμφωνα πάντα με το ιατρικό πρωτόκολλο. Τέτοια συστήματα έχουν αρχίσει να εγκαθίστανται στις κλινικές του Πανεπιστημιακού ΓΝΣ στο Ηράκλειο. Τα περισσότερα έχουν παρουσιαστεί σε έγκυρα εθνικά και διεθνή ακαδημαϊκά συνέδρια τα προηγούμενα χρόνια και σταδιακά έχουν επεκταθεί για να καλύψουν τις ανάγκες και άλλων Νοσοκομειακών Κλινικών εντός της χώρας. Από την πλευρά της Ιατρικής επιστήμης, τα εξειδικευμένα μητρώα παρουσιάζουν όλα τα χαρακτηριστικά της άμεσης καινοτομίας και των προϋποθέσεων της έρευνας. Προσφέρουν τη δυνατότητα στο ιατρικό δυναμικό να συνεισφέρει σε μια ψηφιακή κλινική υποδομή που συνήθως είναι ικανή, εφόσον υποστηριχθεί να διαχειρίζεται σπάνια πρωτογενή δεδομένα. Η δυνατότητα της επέκτασης είναι συχνά προφανής, όπως προφανής είναι και η άμεση ανάγκη για ανάλυση των δεδομένων και παραγωγή συμπερασμάτων και γνώσης. Σε ένα ολοκληρωμένο ψηφιακό κλινικό πληροφοριακό σύστημα θα πρέπει να βρίσκει εφαρμογή με δομικό τρόπο η στατιστική ανάλυση. Η ενσωμάτωση μηχανισμών μηχανικής μάθησης (Τεχνητής Νοημοσύνης) σε αυτά τα συστήματα θα μπορούσε να επιταχύνει περαιτέρω την εξαγωγή πολύτιμων συμπερασμάτων, συμβάλλοντας στην εξατομίκευση της φροντίδας. Ήδη, τα ηλεκτρονικά αρχεία αποτελούν κεντρική πηγή δεδομένων για βιοϊατρική έρευνα – έχουν αξιοποιηθεί σε μελέτες γονιδιωματικής, σε ταχύτερη και πληρέστερη επιλογή ασθενών για κλινικές δοκιμές, και σε επιδημιολογικές έρευνες για ανεπαρκώς μελετημένες νόσους.

Το διαδίκτυο έχει φέρει και τους ασθενείς πιο κοντά στο σύστημα υγείας καθώς οι φορείς της τεχνολογίας της υγείας βελτιώνουν σταδιακά τα ψηφιακά συστήματα ώστε να γίνουν ευκολότερα στη χρήση και πιο προσβάσιμα. Η επίδραση των ψηφιακών συστημάτων στην υγεία μελετάται διαρκώς. Πρόσφατες μελέτες [1] αναλύουν την επίδραση της τεχνολογίας σε μεγάλες κοινότητες και σε δύσκολες περιπτώσεις, όπως ασθενείς με χρόνια νοσήματα σε αγροτικές περιοχές. Οι μελέτες δείχνουν πως οι εφαρμογές τηλεϊατρικής, οι έξυπνες συσκευές και οι τεχνολογίες διαδικτύου των αντικειμ́ενων (internet of things, π.χ. wearables) είναι ικανές να διευκολύνουν την απομακρυσμένη παρακολούθηση ειδικά των χρόνιων παθήσεων όπως ο διαβήτης ή η υπέρταση, μεταφέροντας δεδομένα από φορητές συσκευές απευθείας στους ιατρούς. Η εξέλιξη της φροντίδας και τις περίθαλψης με χρήση της τεχνολογίας ειδικά στον τομέα των χρόνιων παθήσεων οδηγεί στη διερεύνηση νέων λύσεων και στην εκπόνηση ποικίλων πρωτοκόλλων. Ενδεικτικά online-to-offline (Ο2Ο) μοντέλα φροντίδας για διαβήτη και υπέρταση έχουν εφαρμοστεί ήδη στη Ν. Κορέα [2], περιλαμβάνοντας ολοκληρωμένες λειτουργικότητες φροντίδας όπως μέτρηση δεικτών, ειδοποίηση έκτακτης ανάγκης, διαχείριση ραντεβού, πληροφορία φακέλου ασθενούς, επικοινωνία με ιατρό, αλλά και ανάλυση δεδομένων όπως αποτίμηση ρίσκου. Βασικά λειτουργικά σημεία αποτελούν οι εφαρμογές για κινητά τηλέφωνα [3], οι τεχνολογίες Διαδικτύου των Πραγμάτων (IoT) και οι έξυπνες συσκευές [4], καθώς και οι κεντρικές υποδομές φιλοξενίας εφαρμογών και επεξεργασίας [5].

Τα αποτελέσματα από τη διαχρονική εφαρμογή των ψηφιακών τεχνολογιών είναι σημαντικά και συχνά καταγράφονται στη βιβλιογραφία που δημοσιεύεται στις διεθνείς ιατρικές βιβλιογραφικές βάσεις δεδομένων. Ενδεικτικά, στο άρθρο [6] παρουσιάζεται η εξέλιξη της ιατρικής φροντίδας μέσω της χρήσης της τεχνολογίας για χώρες χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος. Καταγράφεται η εξέλιξη από συστήματα απλής ανταλλαγής μηνυμάτων σε εξειδικευμένα συστήματα τηλεϊατρικής ή και εφαρμογές για κινητά τηλέφωνα. Η δυναμική του κλάδου είναι μεγάλη και κρίσιμο ρόλο διαδραματίζουν ήδη η διαθεσιμότητα και η σταθερότητα των υποδομών, η χρηστικότητα, η ψηφιακή ικανότητα των ασθενών και των ιατρών. Σε αυτό το δυναμικό περιβάλλον το μέλλον προβλέπεται συναρπαστικό με την εφαρμογή των συνεχώς εξελισσόμενων μοντέλων της μηχανικής και βαθιάς μάθησης [7] να επιταχύνει ακόμα περισσότερο την ιατρική έρευνα και τις πολιτικές για την υγεία και την τεχνολογία να πρέπει να προσαρμόζονται με τις εξελίξεις.

Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στον εκσυγχρονισμό του συστήματος υγείας της, ιδιαίτερα μέσω της ανάπτυξης ηλεκτρονικών ιατρικών φακέλων και ψηφιακών υπηρεσιών υγείας [8]. Ο φορέας που φιλοξενεί και αναπτύσσει τις ψηφιακές υπηρεσίες υγείας είναι η ανώνυμη μη κερδοσκοπική εταιρεία Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Κοινωνικής Ασφάλισης (ΗΔΙΚΑ). Ο ΗΔΙΚΑ Σήμερα εξυπηρετεί 10 εκ. Ασφαλισμένους (ΑΜΚΑ, ΑΤΛΑΣ, ΣΗΣ), 2,66 εκ συνταξιούχους για τη μηνιαία πληρωμή 4,49 εκ. συντάξεων, 1,85 εκ. ασφαλισμένους των προ ενοποίησης (ΟΓΑ, ΟΑΕΕ, ΤΑΝ, ΕΤΑΠ-ΜΜΕ), 50.000 ιατρούς, 12.000 φαρμακοποιούς 37.000 μισθοδοτούμενους, 500.000 νοσηλευόμενους, 5.000 υπαλλήλους του ΕΦΚΑ / ΕΤΕΑΕΠ. Στα πλαίσια των ψηφιακών υποδομών έχουν αναπτυχθεί και εξελίσσονται πλατφόρμες διαχείρισης, παρακολούθησης και πληρωμής αιτήσεων με μια σειρά από βασικά χαρακτηριστικά που διευκολύνουν τον πολίτη και ελαχιστοποιούν τη γραφειοκρατία όπως πολλαπλά κανάλια υποβολής αιτήσεων (διαδίκτυο, ΚΕΠ, δήμοι κ.λπ.), online διασταυρώσεις (μέσω ΑΑΔΕ, ΕΜΑΠΣ, ΟΑΕΔ, ΕΦΚΑ) καθώς και έλεγχοι ορθότητας και πληρότητας στοιχείων. Ειδικότερα για την ΠΦΥ η ηλεκτρονική πλατφόρμα του ΗΔΙΚΑ προσφέρει τις εξής υπηρεσίες (α) προσωπικού γιατρού (β) ηλεκτρονικών ραντεβού (γ) συγκατάθεσης (δ) ηλεκτρονικού φακέλου υγείας (ΗΦΥ) [9] και (ε) PIN. Οι υπηρεσίες και η σχετική τεκμηρίωσή τους είναι διαθέσιμα από τον ακόλουθο σύνδεσμο: https://www.idika.gr/pfy/. Προσφάτως (Μάιος 2025) ανακοινώθηκε η διάθεση της κεντρικής ψηφιακής υπηρεσίας Εθνικού Ηλεκτρονικού Φακέλου Υγείας μέσω του οποίου ασθενείς και επαγγελματίες υγείας μπορούν να έχουν πρόσβαση στο ιατρικό ιστορικό, στα αποτελέσματα εξετάσεων, στους εμβολιασμούς και στις συνταγογραφημενες θεραπείες, μέσω μιας ασφαλούς διαδικτυακής πλατφόρμας [10]. Παρά την πρόοδο, εξακολουθούν να υφίστανται προκλήσεις, όπως η καθολική χρήση των ψηφιακών συστημάτων χωρίς εξαιρέσεις, η εκπαίδευση του προσωπικού, η διασφάλιση της προστασίας των προσωπικών δεδομένων και της διαλειτουργικότητας των συστημάτων. Η χώρα μας συνεχίζει να επενδύει στις ψηφιακές υποδομές υγείας με τη στήριξη ευρωπαϊκής χρηματοδότησης μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Ελλάδα 2.0) [11]. Ο ΗΔΙΚΑ πλέον προσφέρει λειτουργικές προγραμματιστικές διεπαφές (APIs) προς τις υπηρεσίες του, τις οποίες μπορούν να αξιοποιήσουν οι δημόσιοι και οι ιδιωτικοί φορείς υγείας.

Η βιβλιογραφία είναι πλούσια σε καταγραφές προσπαθειών αναφορικά με τη δημιουργία εξειδικευμένων και καινοτόμων κλινικών πληροφοριακών συστημάτων. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις πλήρως ψηφιακών, αυτόνομων και καινοτόμων κλινικών ψηφιακών συστηματ́ων όπως για παράδειγμα τα συστήματα ERCP της Σουηδίας [12] και του Καναδά [13]. Το πρώτο εξυπηρετεί αυτή τη στιγμή τα περιστατικά της χώρας, έχει επεκταθεί και σε άλλες επεμβάσεις και έχει καταγράψει πλέον χιλιάδες περιστατικά. Περισσότερες πληροφορίες είναι διαθέσιμες στο https://www.ucr.uu.se/gallriks/. Το δεύτερο ξεκίνησε το 2020 και πρόσφατα έχει αρχίσει να δημοσιοποιεί τα αποτελέσματα και τις μελέτες που προκύπτουν από τη χρήση του. Αντίστοιχες προσπάθειες έχουν γίνει και στη χώρα μας, κάποιες από τις οποίες έχουν ξεκινήσει από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης. Για παράδειγμα το Μητρώο Καταγμάτων Ισχίου (Hip Fracture Registry - HFR) υλοποιεί το αντίστοιχο ιατρικό πρωτόκολλο [14] και διαχειρίζεται τα δεδομένα που προκύπτουν από αυτό. Επίσης, το μητρώο περιστατικών ERCP [15] αποτελεί το πρώτο στο είδος του στην Ελλάδα, το οποίο καταγράφει τις πλήρεις λεπτομέρειες της κρίσιμης αυτής επεμβατικής διαδικασίας. Συνολικά, η ενσωμάτωση των ψηφιακών εργαλείων στο ελληνικό σύστημα υγείας βελτιώνει τις παρεχόμενες υπηρεσίες, ενισχύει τη διαφάνεια και την ενεργότερη συμμετοχή των πολιτών στη φροντίδα της υγείας τους.

πηγές
  1. Yao L, Li Q, Li Q, Wang T, Peng S, Fu X, Wang W, Yu C, Zhou L, Chen M. Factors influencing the adoption of telemedicine services among middle-aged and older patients with chronic conditions in rural China: a multicentre cross-sectional study. BMC Health Serv Res. 2025;25(1):775. doi: 10.1186/s12913-025-12931-2. PMID: 40448164; PMCID: PMC12123977.
  2. Shin JE, Choi J, Lee H, Lee SW, Oh J. Protocol paper: randomized controlled trial of the smart online-to-offline model development for chronic diseases management through digital health in real world setting. Trials. 2025;26(1):40. doi: 10.1186/s13063-025-08735-8. PMID: 39910545; PMCID: PMC11800493.
  3. Triantafyllidis A, Kondylakis H, Votis K, Tzovaras D, Maglaveras N, Rahimi K. Features, outcomes, and challenges in mobile health interventions for patients living with chronic diseases: A review of systematic reviews. Int J Med Inform. 2019 Dec;132:103984. doi: 10.1016/j.ijmedinf.2019.103984. Epub 2019 Oct 5. PMID: 31605884.
  4. Triantafyllidis A, Kondylakis H, Katehakis D, Kouroubali A, Alexiadis A, Segkouli S, Votis K, Tzovaras D. Smartwatch interventions in healthcare: A systematic review of the literature. Int J Med Inform. 2024 Oct;190:105560. doi: 10.1016/j.ijmedinf.2024.105560. Epub 2024 Jul 18. PMID: 39033723. 10
  5. Ma Y, Zhao C, Zhao Y, Lu J, Jiang H, Cao Y, Xu Y. Telemedicine application in patients with chronic disease: a systematic review and meta-analysis. BMC Med Inform Decis Mak. 2022 Apr 19;22(1):105. doi: 10.1186/s12911-022-01845-2. PMID: 35440082; PMCID: PMC9017076.
  6. Sylla B, Ismaila O, Diallo G. 25 Years of Digital Health Toward Universal Health Coverage in Low- and Middle-Income Countries: Rapid Systematic Review. J Med Internet Res. 2025;27:e59042. doi: 10.2196/59042. PMID: 40440696.
  7. Triantafyllidis A, Kondylakis H, Katehakis D, Kouroubali A, Koumakis L, Marias K, Alexiadis A, Votis K, Tzovaras D. Deep Learning in mHealth for Cardiovascular Disease, Diabetes, and Cancer: Systematic Review. JMIR Mhealth Uhealth. 2022 Apr 4;10(4):e32344. doi: 10.2196/32344. PMID: 35377325; PMCID: PMC9016515.
  8. Vassilakopoulou P, Marmaras N. Cultivating the Installed Base: The Introduction of e-Prescription in Greece. 2017 May 12. In: Aanestad M, Grisot M, Hanseth O, Vassilakopoulou P, editors. Information Infrastructures within European Health Care: Working with the Installed Base [Internet]. Cham (CH): Springer; 2017. Chapter 7. PMID: 31314336.
  9. IDIKA. National Digital Patient Health Record [accessed 2025, Sep 4]. Available from: https://www.idika.gr/erga/sygchrimatodotoumena-espa/taa/national-digital-patient-health-record-ndphr-ethnikos-ilektronikos-fakelos-ygeias/. .
  10. Ministry of Health, Ministry of Digital Governance. Launch of the National Digital Health Record (NDHR) platform [Internet]. 2025 May [accessed 2025, Aug 19]. Available from: https://www.idika.gr/enarxi-katholikis-efarmogis-tis-neas-psifiakis-platformas-tou-esy-gia-ton-ethniko-ilektroniko-fakelo-ygeias-eify/ Government of Greece. National Recovery and Resilience Plan – Greece 2.0 [Internet], accessed 2025, Aug 19. Available from: https://greece20.gov.gr/.
  11. Enochsson L, Swahn F, Arnelo U, Nilsson M, Löhr M, Persson G. Nationwide, population-based data from 11,074 ERCP procedures from the Swedish Registry for Gallstone Surgery and ERCP. Gastrointest Endosc. 2010 Dec;72(6):1175-84, 1184.e1-3. doi: 10.1016/j.gie.2010.07.047. PMID: 20970787. 11
  12. Forbes N, Koury HF, Bass S, Cole M, Mohamed R, Turbide C, Gonzalez-Moreno E, Kayal A, Chau M, Lethebe BC, Hilsden RJ, Heitman SJ, Characteristics and Outcomes of ERCP at a Canadian Tertiary Centre: Initial Results from a Prospective High-Fidelity Biliary Endoscopy Registry, J Can Assoc Gastroenterol. 2020 Feb 28;4(2):78-83. doi: 10.1093/jcag/gwaa007. PMID: 33855265; PMCID: PMC8023809.
  13. Iliopoulos E, Tosounidis T, Moustafa RM, Tilkidis F, Daskalakis I, Melissaridou D, Serenidis D, Giannatos V, Sentona M, Grammatikopoulos D, Gkiatas I, Tatani I, Zidrou C, Savvidou O, Potoupnis M, Drosos G. The use of minimum common data set in the development of the Greek Fragility Hip Fracture Registry in the Greek health care setting: the first year of its pilot implementation. Arch Osteoporos. 2024;19(1):85. doi: 10.1007/s11657-024-01443-x. PMID: 39240297.
  14. Kalochristianakis M, Golfakis P, Paraskeva K, Christodoulou D, Paspatis G, Kalaitzakis E. The first digital information system for ERCP incidents in Greece. In: 43rd Congress of Gastroenterology; 2023; Athens, Greece. Ann Gastroenterol. Abstract.
  15. European Union. Regulation (EU) 2025/327 of the European Parliament and of the Council of 11 February 2025 on the European Health Data Space. Off J Eur Union. 2025 Feb 11 [accessed 2025, Sep 4]. Available from: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202500327.
  16. European Commission. MyHealth@EU: flyer for patients and health professionals [Internet]. Accessed 2025, Aug 19. Available from: https://health.ec.europa.eu/publications/myhealtheu-flyer-addressed-patients-and-health-professionals_en. European Commission. HealthData@EU Central Platform and Infrastructure [Internet]. Accessed 2025, Aug 19. Available from: https://acceptance.data.health.europa.eu/healthdata-central-platform?locale=e.
  17. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ): Global Strategy on Digital Health 2020–2025. Ένα παγκόσμιο στρατηγικό πλαίσιο του ΠΟΥ για την προώθηση της ψηφιακής υγείας παγκοσμίως (διαθέσιμο στον ιστότοπο του ΠΟΥ: https://www.who.int/publications/i/item/9789240020924) .
  18. Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Ψηφιακή Υγεία και Φροντίδα: Επισκόπηση των δράσεων και πολιτικών της ΕΕ στον τομέα της ψηφιακής υγείας, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Χώρου Δεδομένων Υγείας, των ηλεκτρονικών υπηρεσιών διασυνοριακής υγείας και των χρηματοδοτικών εργαλείων (βλ. σελίδα “Digital health and care” της EC: https://health.ec.europa.eu/ehealth-digital-health-and-care/digital-health-and-care_en)
το κείμενο αυτό αποτελεί συμπίλιση πρωτοτύπου κειμένου το οποίο συντάχθηκε για τις ανάγκες του έργου "Επανεκπαίδευση και κατάρτιση προσωπικού επαγγελματιών υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης", ΠΕ 1.3.8 "ΗΦΥ και διαχείριση χρόνιων νοσημάτων"
kalohr@cs.teicrete.gr
kalohr@uoc.gr
Μάρτιος 2004